X
تبلیغات
نور دانش - مطالعه ی بیشتر درباره ی گرما و مواد
نور دانش
نگارش در تاريخ جمعه شانزدهم دی 1390 توسط آموزگار.جهانمردی

مواد در اطراف ما به سه حالت جامد ، مایع ، گاز دیده می شوند .این مواد همیشه به یک حالت باقی نمی مانند، بلکه از حالتی به حالت دیگر تبدیل می شوند .

مواد جامد موادی هستند که از خود شکل معینی دارند . مانند : میز ، سنگ و ….

مواد مایع موادی هستند که مو لکول  های آن ها بر روی هم می لغزند و شکل ظرف به خود می گیرند مانند : آب ، ابلیمو ، نفت و ….

گاز ها موادی هستند که مولکول های آن ها در فصا پخش می شوند و تمام فضا را اشغال می کنند .

ذوب شدن : هر گاه مواد جامد به اندازه کافی گرما ببینند به مایع تبدیل می شوند . تبدیل مواد جامد به مایع را ذوب شدن می گویند .ذوب ، به معنی مایع شدن است .مانند ذوب شدن یخ

تبخیر چیست : تبدیل شدن مایع به گاز را تبخیر می گویند. تبخیر به معنای بخار شدن است .مانند خشک شدن لباس های خیس . تشکیل ابر در اثر تبخیر آب دریا ها صورت می گیرد .بخار آب ، یک گاز است .معمولا در هوا مقداری بخار آب وجود دارد که دیده نمی شود .

اگر گازها به اندازه ی کافی سرد شوند به مایع تبدیل می شوند که این عمل را میعان می گویند . بارش باران از ابر نتیجه ی این عمل است .

اثر گرما بر مواد جامد : هر گاه مواد جامد گرم شوند مولکول های آن ها فضای بیشتری اشغال می کند در نتیجه جسم بزرگتر می شود ( آزمایش گوی و حلقه ) و …….

اثر گرما بر مواد مایع : مواد مایع هم وقتی گرما ببینند مولکول های آن ها افزایش حجم پیدا می کنند

مانند سر رفتن آب کتری پس از گرم شدن .بیرون آمدن جوهر خود نویس پس از گرم شدن

گاز ها هم در اثر گرما مولکول های آن ها افزایش حجم پیدا می کنند . برای همین هم رانندگان در هوای تابستان باد لاستیک های اتو مبیل خود را کم می کنند تا در اثر گرما ، لاستیک ها نترکند.



تغییر حالت مواد تصعید

ذوب و انجماد :

 وقتی به ماده ی جامد گرما دهیم ، حركت ذرات آن زیاد می شود ، ربایش بین مولكول های كم می شود تا جایی كه می توانند آزادانه روی هم بلغزند و به صورت مایع در آیند در این صورت می گویند ماده ی جامد ذوب شده است . موادی كه نقطه ی ذوب پایینی دارند نیروی بین ذرات آن ها ضعیف است و به سادگی به مایع تبدیل می شوند ولی موادی مثل نقره كه نقطه ذوب بالایی دارند نیروی جاذبه بین ذرات آن ها بسیار زیاد است  و برای شكستن این نیروی جاذبه به گرمای زیادی احتیاج است. مثلا جیوه در دمای معمولی مایع است چون نیروی جاذبه بین ذرات آن بسیار كم است و در دمای c 39- به جامد تبدیل می شود در مقابل تنگستن كه از آن در ساختمان لامپ ها استفاده می شود، نقطه ی ذوبی برابر c 3380 دارد و به سادگی ذوب نمی شود بر عكس اگر مایعی را به اندازه ی كافی  سرد كنیم به جامد تبدیل می شود. دمایی كه در آن ماده ی مایع به جامد تبدیل می شود نقطه ی انجماد می گویند. نقطه ی انجماد با نقطه ی ذوب یكسان است. مثلا در مورد آب نقطه ی ذوب و انجماد دمای صفر درجه است. نقطه ی ذوب و انجماد هر مایع مقدار معینی است اما بعضی مواد هنگام تبدیل از حالت جامد به مایع كم كم نرم می شوند مثل قیر ،شیشه و كره كه وقتی گرم می شوند ابتدا نرم می شوند و از حالت جامد خارج می گردند.

 سپس در اثر گرم شدن بیش تر كم كم به طور كامل به حالت مایع در می آیند. این گونه مواد نقطه ی ذوب معینی ندارند و اصطلاحا گفته می شود كه این مواد ذوب خمیری دارند. مثلا شیشه از دمای حدود 300 درجه سلسیوس به تدریج از حالت جامد خارج و نرم می شود، اگر آنرا باز هم گرم كنیم سرانجام به طور كامل مایع و روان می شود.

تبخیر و میعان :

در یك ماده ی مایع انرژی تمام ذرات یكسان نیست،‌بعضی از ذرات این ماده در اثر برخورد با یك دیگر تندتر حركت می كنند و بعضی كندتر. ذراتی كه در سطح مایع اند و دارای انرژی زیادتر هستند می توانند فرار كنند و به فضای بالای مایع بروند. این ذرات به صورت گاز در می آیند و به این پدیده فرآیند «تبخیر» می گویند. اگر به مایع گرما دهیم ذرات داخل مایع هم به اندازه ی كافی انرژی پیدا می كنند تا بر نیروی جاذبه ی بین ذرات غلبه كنند. این پدیده را فرآیند «جوشش» می گویند. دمایی كه مایع در آن دما شروع به جوشیدن می كند «نقطه ی جوش» می نامند. در این دما هرچه به جسم گرما بدهید، فقط باعث می شود تا ذرات مایع به بخار تبدیل شوند و دمای مایع بالاتر نمی رود. مواد مختلف نقطه ی جوش متفاوتی دارند، در فشار یك اتمسفر نقطه ی جوش آبC  ْ100 و نقطه ی جوش اتانُل C  ْ 78 است . وقتی فشار محیط تغییر كند، نقطه ی جوش تغییر می كند. مثلاً در ارتفاعات كه فشار هوا كمتر است نقطه ی جوش آب پایین می آید. اگر ذرات بخاری كه از سطح مایع فرار كرده اند انرژی خود را از دست بدهند دوباره مایع می شوند که به این پدیده «میعان» می گویند.

 تصعید و چگالش: 

بعضی از اجسام مستقیماً از حالت جامد به گاز تبدیل می شوند مثل نفتالین به این پدیده «تصعید» می گویند. فرآیند عكس تصعید، یعنی تبدیل گاز به جامد «چگالش» نام دارد كه در مورد نفتالین اتفاق می افتد.


سئوالات بخش چهار علوم سوم دبستان - گرما و مواد 1

                                                                      

1- موادبه چه حالت هایی  هستند؟ ص 45

2- آیا مواد همیشه به یک حالت باقی می مانند؟ چرا

3-اگر مقداری یخ را چند دقیقه در اتاق بگذاریم چه تغییری مشاهده می کنیم؟

4- آیا تا کنون تغییری شبیه به آب شدن یخ مشاهده کرده اید؟ نام ببرید.

5- مواد جامد چه زمانی به مایع تبدیل می شوند؟

6- ذوب شدن را تعریف کنید؟

7- ذوب به معنای .................... است .

8- اگر مقداری آب را درجا یخی یخچال بگذاریم چه تغییری می کند؟

9- آیا تا کنون تغییری شبیه به یخ شدن آب را مشاهده کرده اید ؟ نام ببرید.

10- مواد مایع چه زمانی به جامد تبدیل می شوند؟

11- انجماد یعنی چه؟

12- انجماد به معنای ............... است .

13قطره های شمع ، موقع سوختن وقتی به بشقاب می افتند چه تغییری می کنند ؟ ص 46

14- آیا می دانید شمع ها را چگونه به شکل های گوناگون می سازند؟ ص 47

15چگونه می توان یخ را به شکل های گوناگون درست کرد؟

16- چگونه می توانیم یک قطعه یخ به شکل توپ درست کنیم ؟

17- چرا لباس های خیس پس از مدّ تی خشک می شوند ؟ ص 48

18- چرا زمین های خیس پس از مدّ تی خشک می شوند؟

19- اگر در یک ظرف کمی آب را حرارت دهیم چه مدّت طول می کشد تا همه ی آب بخار شود؟

20- بخار آب به کجا می رود؟

21- آیا آب دریا هم بخار می شود ؟

22- بخار آب دریا به کجا می رود ؟

23- بخار آب از کدام یک از حالت های ماده است ؟

24- تبخیر را تعریف کنید ؟

25- تبخیر به معنای ..................... است .

26- آیا بخار آبی که در هوا وجود دارد دیده می شود؟

27- اگر چند قطره الکل را در ظرفی ریخته و کمی صبر کنیم چه تغییری مشاهده می شود؟

28- هنگام خشک شدن سبزی ، چه تغییر حالتی روی می دهد؟

29- هریک از تغییر حالت ها چه نام دارد ؟

الف ) آب به بخار آب                      ب) یخ به آب                         ج) آب به یخ

30- برای آن که بستنی در ظرف دیرتر ذوب شود چه پیشنهادی دارید ؟

31- اگر آب همیشه به صورت مایع بماند چه می شود ؟

32- اگرمقداری کره را کاملاً ذوب کنیم به نظر شما آیا جرم کره پس از ذوب شدن تغییر می کند؟

33- آیا گاز ها را می توان به مایع تبدیل کرد ؟

34- اگر آب را حرارت دهیم تا به جوش آید و یک بشقاب سرد را بالای ظرف نگه داریم چه چیزی مشاهده می کنیم؟

35- اگر بازدم خود را به آینه انجام دهیم چه مشاهده می کنید؟

36- اگر در یک لیوان کاملاً خشک مقداری آب ویخ بریزیم بعد از مدّ تی به بدنه ی لیوان دست بزنیم ، چه مشاهده می کنیم؟

37- گازها چه زمانی به مایع تبدیل می شوند؟

 

پاسخنامه بخش چهارم گرما و مواد 1                                                                                                        

1- جامد، مایع ، گاز 

 ۲-خیر، مواد در اثر تغییر دما به حالت های مختلف تبدیل می شوند

3- یخ در اثر گرما کم کم آب شده وبه حالت مایع در می آید.

4- بلی، آب شدن کره وآب شدن شمع در اثر گرما

5- زمانی که به اندازه ی کافی گرم شوند.

6- تبدیل شدن مواد جامد به مایع را ذوب شدن می گویند.

7- مایع شدن

8- آب بر اثر سرما کم کم به یخ تبدیل می شود وبه حالت جامد در می آید.

9-اگر کره ی مایع را در یخچال قرار دهیم جامد می شود .

10- زمانی که به اندازه ی کافی سرد شوند.

11- تبدیل شدن مایع به جامد را انجماد می گویند .

12- جامد شدن

13- قطرات شمع که به صورت مایع هستند وقتی داخل بشقاب می افتند به جامد تبدیل می شوند.

14- شمع را داغ می کنند ودر ظرف های مختلف ( با شکل های مختلف ) می ریزند ونخی را در وسط آن قرار می دهند که پس از سرد شدن به شکل همان ظرف در می آید.

15- آب را در ظرف های مختلف می ریزندودر جا یخی یخچال  قرار می دهند پس از مدّتی آب به همان شکل ظرف یخ می بندد.

16- در داخل یک توپ آب می ریزیم وآن را در جا یخی یخچال قرار می دهیم پس از آنکه آب داخل توپ یخ بست آن را باز کرده ویخ را در می آوریم.

17- در اثر گرمای خورشید و وزش باد، آب لباس ها بخار شده و لباس ها خشک می شوند.

18- در اثر گرمای نور خورشید آب بخار می شود و زمین خشک می شود.

19- بستگی به مقدار آب وحرارت دارد.

20- بخار آب وارد هوا می شود.

21- بلی

22- وارد هوا می شود و ابر درست می کند.

23- گاز

24- تبدیل شدن مایع به گاز را تبخیر می گویند.

25- بخار شدن

26- خیر

27- الکل داخل ظرف تبخیر شده و الکلی در ظرف باقی نمی ماند.

28- آب موجود در سبزی بخار( تبخیر)  می شودو سبزی خشک می شود.

29- الف- تبخیر                            ب- ذوب                                ج- انجماد

30- دراطراف ظرف یخ بگذاریم، ظرف را سرد نگه داریم( در یخچال قرار دهیم).

31-ابر تشکیل نمی شدو درنتیجه بارندگی  نمی شد، اگر آب منجمد نشود دیگر یخ وجود نخواهد داشت و همچنین اگر آب تبخیر نشود لباس ها خشک نمی شوند و ......

32- خیر

33- بلی

34- اگر آب را حرارت دهیم وبه جوش آیدآب به صورت بخار در می آید ( تبخیر ) وقتی بخار آب که به صورت گاز است به بشقاب سرد برخورد می کند به آب ( مایع ) تبدیل می شود.

35- بازدم ما که گرم است به آینه که سرد است برخورد کرده وبه آب تبدیل می شود وروی سطح آینه قطرات آب تشکیل می شود.

36- مشاهده می کنیم که قطره های آب روی بدنه ی لیوان دیده می شود زیرا بخار آب درون هوا به بدنه ی سرد لیوان بر خورد کرده وبه مایع ( آب ) تبدیل می شود.

37- زمانی که به اندازه ی کافی سرد شوند.



سئوالات بخش پنج علوم سوم دبستان - گرما و مواد 2

                             

1- چه چیزی حالت های ماده را تغییر می دهد؟

2- بر اثر گرما حجم مواد چه تغییری می کنند ؟

3- وقتی در شیشه ی مربا باز نمی شود ، آن را زیر آب گرم می گیریم؛ آیا می دانید چرا؟

 4- اگر یک خود نویس یا قطره چکان پر از جوهر را در جایی گرم قرار دهیم، جوهر پس می دهد؛ چرا ؟

 5- راننده ها در روزهای گرم تابستان، هوای چرخ های ماشین خود را کمی خالی می کنند؛ آیا می دانید چرا ؟

 6- به نظر شما راننده ها در زمستان ، هوای چرخ های ماشین خود را چه باید بکنند ؟

 7 – در یک روز سرد زمستانی ، بادکنکی را در اتاق گرم باد کنیدو بعد ، آن را به حیاط ببرید. چه اتّفاقی می افتد؟ چرا؟

 8- یک سیم فلزی را به دو پایه ی محکم وصل کرده ایم ؛ سیم کاملاً کشیده شده است . آیا بدون دست زدن به سیم می توانیدآن را شُل کنید ؟ چگونه ؟

9- گرما چه تغییری در حجم موّاد جامد می دهد ؟

 10- گرما چه تغییری در حجم موّاد مایع می دهد؟

 11- گرما چه تغییری در حجم گازها می دهد؟

 12- حجم مواد جامد ، مایع ، گاز در اثر گرما چه تغییری می کنند ؟

 13- یک بشقاب داخل یک کاسه ، گیر کرده است ؛ چگونه آن دو را جدا کنیم ؟

 14- اگر یک بادکنک از یک حلقه رد نشود چگونه می توانیم رد کنیم؟

 15- اگر قلم خودنویس گاهی جوهر پس می دهد چه راه حلی برای این مشکل دارید ؟

 16 – آیا مواد همیشه به یک حالت باقی می مانند ؟

17- آزمایش گلوله ی فلزی و حلقه ، افزایش کدام حالت ماده را نشان می دهد؟

 18 – چرا درب کتری پر از آب در حال جوشیدن حرکت می کند؟


پاسخنامه بخش پنجم گرما و مواد 2

                                                                                                

 گرما وسرما

2- بر اثر گرما حجم مواد زیاد می شود.

3- زیرا در  شیشه ی مربّا بر اثر گرما بزرگتر می شود ( حجم آن زیاد می شود ) وبه راحتی باز می شود.

4- زیرا گرما باعث می شود که جوهر جای بیشتری بگیرد و از خود نویس بیرون بریزد. همچنین گرما باعث می شود که نوک خود نویس هم مقدار کمی گشاد شود و جوهر به راحتی از آن خارج شود.

5-  چون حجم هوا ی داخل چرخ ها بر اثر گرما زیاد می شود وممکن است لاستیک را بتر کاند.

6- باید به چرخ های ماشین خود باد بیشتری بزنند زیرا بر اثر سرما حجم هوای درون چرخ ها کم می شود.

7- حجم بادکنک کم می شود . چون سرمای هوادر حیاط موجب می شود که حجم هوای درون بادکنک کم می شود .

8- بلی ، باید سیم را حرارت دهیم .

9- حجم مواد جامد در اثر گرما زیاد می شود.

10- حجم مواد مایع در اثر گرما زیاد می شود.

11- حجم گاز ها در اثر گرما زیاد می شود.

12- حجم مواد در اثر گرما زیاد می شود.

13- 1) کاسه را در آب گرم قرار می دهیم.    2 ) در بشقاب یخ قرار می دهیم.

14- 1) بادکنک را سرد کنیم.                     2 ) حلقه را گرم کنیم تا حجم حلقه زیادشود.

15- در جاهای گرم باید جوهر کمتری در مخزن قلم وارد کنیم چون گرما باعث افزایش حجم جوهر داخل قلم می شود و قلم جوهر پس می دهد.

16- نه خیر

17- افزایش حجم جامدات بر اثر گرما را نشان می دهد.

18  زیرا در اثر گرماحجم آب داخل کتری زیاد می شود و به درب کتری آن فشار وارد می کند و آن را به حرکت در می آورد .

عکس

دانلود